De VDAB staat voor een nieuwe beheersovereenkomst. Die overeenkomst bepaalt waar de Vlaamse arbeidsbemiddelaar, als openbare dienstverlener, de komende jaren prioritair op moet inzetten en welke middelen daarvoor beschikbaar zijn. Dit alles binnen een besparingscontext. De inzet is groot: Vlaanderen wil de werkzaamheidsgraad verder verhogen, maar tegelijk verandert de groep mensen die ondersteuning nodig heeft richting werk. Denk aan langdurig zieken, leefloongerechtigden, nieuwkomers, mensen met een arbeidsbeperking, kwetsbare werkzoekenden met een grote afstand tot de arbeidsmarkt en werkzoekenden die door de federale beperking van de werkloosheidsuitkeringen in de tijd hun uitkering verliezen.
De voorbije maanden werkte de raad van bestuur van VDAB aan een ontwerptekst. Die tekst vertrekt vanuit een duidelijke keuze: VDAB moet opnieuw sterker focussen op zijn kerntaak, namelijk mensen begeleiden naar werk en werkgevers helpen om geschikte medewerkers te vinden. De arbeidsmarkt staat onder druk, veel organisaties vinden moeilijk personeel en ook in onze social-profitsectoren blijven de noden bijzonder groot.
Toch heeft Verso ernstige bedenkingen bij de ontwerptekst. Die bedenkingen heeft ze ook kenbaar gemaakt aan haar collega-bestuurders in de raad van bestuur. De beheersovereenkomst moet VDAB sterker maken, maar mag niet leiden tot blinde vlekken in de begeleiding van kwetsbare werkzoekenden, in de ondersteuning van de sociale economie of in de aanpak van de personeelstekorten in zorg en welzijn.
Focus op kerntaken mag geen verenging en verschraling worden
Wie ver van de arbeidsmarkt staat, heeft vaak meer nodig dan een vacaturelijst of een korte opleiding. Soms gaat het om taal, gezondheid, mobiliteit, kinderopvang, schulden, woonproblemen of een combinatie daarvan. Dat betekent niet dat VDAB al die problemen zelf moet oplossen. Het betekent wel dat VDAB een duidelijke regierol moet blijven opnemen, samen met welzijnsactoren, lokale besturen, GTB, sociale-economiebedrijven en andere opleidings- en begeleidingspartners.
Als de ambitie is om de werkzaamheidsgraad te verhogen, dan moet Vlaanderen net investeren in de mensen die vandaag nog niet duurzaam aan het werk zijn. Anders dreigt de nieuwe beheersovereenkomst vooral te werken voor wie al relatief dicht bij werk staat, terwijl het grootste onbenutte potentieel onvoldoende wordt bereikt.
Wie betaalt de begeleiding van werkzoekenden zonder uitkering?
Een van de grootste onduidelijkheden is de financiering van begeleiding en opleiding voor werkzoekenden zonder werkloosheidsuitkering. Door de federale beperking van de werkloosheidsuitkeringen in de tijd zal een groep mensen mogelijk niet langer onder de klassieke werkloosheidsregeling vallen. Maar daarmee verdwijnt hun nood aan begeleiding niet.
Integendeel: als Vlaanderen wil vermijden dat mensen definitief afhaken, moet helder zijn wie verantwoordelijk blijft voor hun traject naar werk en wie dat financiert. Wordt dat VDAB? Worden dat lokale besturen? Wordt dat gedeeld met andere partners? En hoe wordt vermeden dat mensen tussen verschillende systemen vallen?
Wie werk wil maken van een hogere werkzaamheid, moet vermijden dat kwetsbare werkzoekenden administratief van het ene naar het andere loket worden doorgeschoven zonder duidelijke verantwoordelijkheid.
Duidelijkheid nodig over de rol van GTB
Ook de positie van GTB blijft in de ontwerptekst onvoldoende duidelijk. GTB speelt als gespecialiseerde ‘in house’ partner een belangrijke rol voor mensen met een arbeidsbeperking of gezondheidsproblematiek. In veel trajecten is die expertise noodzakelijk om correct in te schatten wat iemand nodig heeft, welk werk haalbaar is en welke ondersteuning op de werkvloer nodig blijft.
Als VDAB sterker wil focussen op bemiddeling en opleiding, moet tegelijk duidelijk zijn hoe gespecialiseerde ondersteuning georganiseerd blijft. Zeker voor mensen met een grotere afstand tot de arbeidsmarkt is de samenwerking tussen VDAB, GTB, maatwerkbedrijven, opleidings- en begeleidingspartners ( zoals de Werkplekarchitecten), welzijnsactoren en werkgevers een cruciale voorwaarde om tot duurzame tewerkstelling te komen.
Verso vraagt daarom dat de beheersovereenkomst ondubbelzinnig vastlegt welke rol GTB opneemt, hoe die rol gefinancierd wordt en hoe de samenwerking met VDAB structureel wordt verankerd.
Sociale economie moet volwaardig deel blijven van het arbeidsmarktbeleid
Verso mist in de ontwerptekst ook een voldoende sterke vertaling van de beleidsambities rond sociale economie. Verso is dan ook niet akkoord dat de ondersteuning van arbeidsmatige activiteiten in de sociale economie (AMA) worden geschrapt in het takenpakket van VDAB. Arbeidsmatige activiteiten in de sociale economie zijn voor een groep mensen een noodzakelijke tussenstap richting betaalde arbeid: ze bieden structuur, werkervaring, sociale contacten en de kans om basiscompetenties richting werk op te bouwen.
Ook de evaluatie van maatwerktrajecten moet volgens Verso een duidelijke opdracht blijven. De wettelijk voorziene evaluatie van die trajecten is belangrijk om ondersteuning op maat te houden, om doorstroomkansen correct in te schatten en om te vermijden dat mensen in een verkeerd traject blijven zitten. Als VDAB die taak niet langer als de hare ziet, moet minstens duidelijk zijn wie ze dan wel opneemt en hoe de kwaliteit gegarandeerd blijft.
Stop opleiding ondernemerschap niet zomaar
Verso heeft ook vragen bij de stopzetting van de opleiding ondernemerschap voor werkzoekenden. Niet elke werkzoekende vindt zijn of haar weg naar werk via een klassieke vacature. Voor sommige mensen kan ondernemerschap, al dan niet in een kleinschalige of begeleide vorm, een realistische route zijn naar economische activiteit en maatschappelijke participatie. VDAB heeft deze opdracht uitbesteed aan partners die hier mooie resultaten boeken.
Ook hier is de vraag: welke alternatieve route wordt voorzien, wie neemt die begeleiding over en met welke financiering? Hoe wordt vermeden dat een zinvolle uitstroomrichting verdwijnt?
Personeelstekorten in zorg en welzijn vragen meer ambitie
Tot slot biedt de ontwerptekst volgens Verso onvoldoende antwoord op de sterk stijgende vraag naar gekwalificeerde profielen in zorg en welzijn.
Verso heeft berekend dat we de komende jaren (2024-2034) in de Vlaamse social profit een jaarlijkse vraag (vacatures) van meer dan 50.000 medewerkers verwachten. Vooral het aantal vervangingen van pensioneringen en de vergrijzing zijn hier oorzaken. In het bijzonder zal het aantal middengeschoolde vacatures toenemen o.m. door het structureel instroomkanaal (verzorgende en zorgkundigen) en de uitbreiding in de kinderopvang (kindbegeleider).
Dat vraagt een arbeidsmarktbeleid dat veel sterker inzet op opleiding, omscholing en gerichte toeleiding naar knelpuntberoepen in zorg en welzijn. Omwille van de impact van de huidige regelgeving vreest Verso een significante afname van de OKOT-opleidingen!
Ambities vragen middelen
De nieuwe beheersovereenkomst moet niet alleen zeggen wat VDAB moet doen, maar ook aantonen dat de middelen daarvoor volstaan. Verso vindt het onvoldoende duidelijk of de ontwerptekst afgestemd is op de meerjarenbegroting van VDAB. Een ambitieuze beheersovereenkomst is alleen geloofwaardig als daar voldoende capaciteit en financiering tegenover staan.
Verso vraagt daarom dat de Vlaamse regering de ontwerptekst bijstuurt. De beheersovereenkomst moet VDAB de nodige focus geven, maar ook garanderen dat kwetsbare werkzoekenden niet uit beeld verdwijnen, dat sociale economie volwaardig erkend wordt, dat gespecialiseerde partners zoals GTB en de Werkplekarchitecten een duidelijke opdracht krijgen en dat de personeelstekorten in zorg en welzijn met voldoende ambitie worden aangepakt.
Alleen dan kan de nieuwe beheersovereenkomst bijdragen aan een arbeidsmarktbeleid dat niet alleen efficiënter is, maar ook toekomstgericht.
