Zijn eerste werken waren zwart, klein en donker. Net als de depressie waartegen hij vocht. Vandaag maakt Bart kleurrijke collages en fantasierijke installaties die ruimte innemen. Zijn parcours is geen uitzondering in Kunsthuis Yellow Art in Geel, waar kunstenaars met een psychische kwetsbaarheid werken aan hun oeuvre.
Kunsthuis Yellow Art ligt op de site van OPZ Geel, het openbaar psychiatrisch zorgcentrum. Toch is het helemaal geen therapeutisch crea-atelier. “Kunsthuis Yellow Art is in de eerste plaats een plek voor kunstenaars”, benadrukt coördinator Bert Boeckx. “Kunstenaars die ook een psychische kwetsbaarheid hebben. Sommigen hebben een band met de geestelijke gezondheidszorg, anderen niet. Een aantal woont in een beschutte woonvorm, maar de meerderheid woont gewoon thuis. Wat hen hier samenbrengt, is hun artistiek werk. Ze bouwen hier aan hun eigen oeuvre. Daar draait het om.”
“Dit is geen therapie. In de psychiatrie bestaan creatieve ateliers, maar wij maken bewust het onderscheid. We werken rond het artistieke. Dat is een fundamenteel andere insteek.”
In residentie
Het Kunsthuis biedt ruimte, materialen en omkadering. Twee professionele kunstenaars ondersteunen de deelnemers. “Ze geven geen les”, zegt Boeckx. “Dit is geen academie. Maar ze voeden het artistieke proces. Daarnaast ondersteunen we onze kunstenaars bij tentoonstellingen en bij de verkoop van hun werk. Soms organiseren we zelf expo’s, soms doen we dat samen met partners. Dat kan binnen de sector van de geestelijke gezondheidszorg zijn, maar even goed daarbuiten. En regelmatig nodigen we professionele kunstenaars uit om workshops te geven of als artist-in-residence.”
Vandaag zijn een veertigtal kunstenaars aangesloten. Wie wil instappen, doorloopt een traject met een informatiegesprek, een rondleiding en een motivatiegesprek. “Je moet gemotiveerd zijn. We zijn drie dagen per week open. Mensen komen wanneer ze willen, maar het engagement moet er zijn. We vragen ook recent werk mee te brengen. We kijken naar het potentieel. Als we denken dat iemand past en werk maakt van een bepaald niveau, dan is die welkom.”
De erfenis van Jan Hoet
De kiem van Yellow Art werd gelegd in 2001 door Jan Hoet. Zijn vader was psychiater in OPZ Geel, Hoet zelf bracht er een deel van zijn jeugd door. “In 2001 organiseerde Jan Hoet de tentoonstelling Y.E.L.L.O.W.”, vertelt Bert. “Voor het eerst bracht hij zogenoemde insider- en outsiderkunst samen. Dat is werk van kunstenaars met een kwetsbaarheid naast dat van reguliere professionele kunstenaars. Dat was toen behoorlijk revolutionair.”
De tentoonstelling vond plaats in Hoets ouderlijke woning en op verschillende locaties in de stad. Onder zijn impuls kreeg het huis een culturele functie. In 2004 startte het Kunsthuis officieel. Intussen verhuisde de atelierwerking naar een voormalig schoolgebouw op de site van OPZ Geel. Het Jan Hoethuis wordt vandaag gebruikt voor tentoonstellingen, filmvertoningen en debatten als open culturele plek.
Eén euro
Kunsthuis Yellow Art is erkend binnen het Kunstendecreet en ontvangt werkingssubsidies. OPZ Geel stelt het gebouw ter beschikking. De kunstenaars zelf betalen één euro per halve dag.
Vier mensen zijn er betaald aan de slag: twee kunstenaars, de coördinator en een medewerker met therapeutische achtergrond. “Mijn loon wordt betaald door het OPZ”, zegt Boeckx. “Maar voor het artistieke luik zijn we afhankelijk van subsidies. In de mate dat die er zijn, kunnen we professionele kunstenaars uitnodigen en vergoeden.”
Ook de verkoop van werken draagt bij aan de werking. “We hebben een duidelijke afspraak. Als werk dat hier gemaakt is verkocht wordt, verdelen we de opbrengst fiftyfifty. De helft gaat naar de kunstenaar, de andere helft investeren wij in materialen.”
Geen therapie, maar toch
Hoewel het atelier geen therapie biedt, ontkent niemand het effect. “Voor veel mensen werkt creëren bevrijdend”, zegt Bert. “Hun kwetsbaarheid mag hier bestaan, maar we werken er niet rond. We vertrekken vanuit wat iemand goed kan of wil doen. Maar we beseffen wel dat er een psychische kwetsbaarheid is. Na verloop van tijd ontstaat er openheid. Soms komt die ter sprake. Soms ook niet. Wat we wel zien, is dat hier een hechte groep ontstaat. Mensen zien elkaar groeien. Ze ondernemen samen activiteiten, bezoeken tentoonstellingen, werken ook buiten het Kunsthuis samen.”
“In de beginfase, wanneer iemand net uit een opname komt, kan het werk nog een meer therapeutische inslag hebben. Maar we zien dat dat evolueert. Dat het echt artistiek wordt.”
Zwart versus kleur
Bart Janssen ondervond die evolutie zelf. Na een zware depressie en burn-out vond hij in 2018 zijn weg van zijn thuis in Balen naar het Kunsthuis in Geel. “Ik was in een diepe crisis beland”, kijkt hij terug. “Maar hier vond ik lotgenoten. Mensen als ik, met een psychische kwetsbaarheid die elkaar begrijpen zonder veel uitleg. Ik had hen nodig om mijn creativiteit en mijn fantasie terug te vinden. Dat kwam langzaam. In het begin maakte ik zwarte tekeningen, in A4-formaat, heel donker en persoonlijk.”
“Dat heb ik kunnen loslaten. Vandaag laat ik mijn fantasie ongeremd de vrije loop. Ik maak collages, kleurrijke installaties, ruimtelijk werk. Door hier te zijn, durf ik me vandaag echt wel een kunstenaar noemen.”
Hij toont ons trots het kinderboek ‘Dimpna gaat recht door zee’ van Griet Daems, over de heilige Dimpna, patroonheilige van Geel en patrones van mensen met een psychische kwetsbaarheid. Hij maakte de kleurrijke illustraties. Het boek kwam er naar aanleiding van de vijfjaarlijkse Dimpnadagen in Geel. “Ze had me al een paar keer gevraagd of ik geen illustraties bij haar boek wilde maken. Ik heb het een tijdje afgehouden, het leek me niet mijn ding. Maar kijk.”
Zijn werk reikte zelfs tot in Tokio, waar in 2025 werk van Yellow Art-kunstenaars werd getoond naast dat van Japanse kunstenaars. Het Kunsthuis treedt geregeld buiten zijn muren. Die externe erkenning is cruciaal. “Het is een bevestiging”, zegt kunstenaar Danny Smolders. “Want ik bén kunstenaar, los van het feit dat ik psychisch kwetsbaar ben.”
Heilige graal
Aan een grote tafel wat verder zit Danny voorovergebogen over een bundel schetsen in gouden lijnen op zwart papier. Hij herinnert zich zijn opname in 2003. “Ik kreeg creatieve therapie, hier in het OPZ Geel. Toen het Kunsthuis in 2004 startte, vond ik hier een atelier. Hier primeert de kunst. Ik vind hier rust. Ik ben geen patiënt.”
Voor zijn opname volgde hij al academie voor beeldende kunst, op zijn veertigste. “Daarvoor was ik overtuigd autodidact. Hier in het Kunsthuis kreeg ik kansen. In 2013 selecteerde Jan Hoet werk van mij voor de tentoonstelling Middelgate in Geel. Mijn fifteen minutes of fame”, lacht hij. “Ik ben toen in drie televisieprogramma’s te zien geweest.”
Hij toont nog meer werken. Kleurrijke schilderingen en tekeningen. “Dit verbeeldt de heilige graal”, zegt hij. “Ik hou van fantasy, van de verhalen van Koning Arthur. Tijdens mijn psychose was ik ook al bezig met de heilige graal als kunstonderwerp. Ik ben psychosegevoelig, weet je. Maar sinds 2004 heb ik geen psychose meer gehad. Sinds ik hier ben.”
