Vlaanderen beschikt over een sterke kennis- en onderzoeksbasis. Toch blijft de stap van onderzoek naar concrete toepassingen, producten en diensten moeilijk. In een nieuw advies formuleert de Sociaal-Economische Raad van Vlaanderen (Serv) daarom veertien actielijnen om onderzoek, ontwikkeling en innovatie sneller te laten doorstromen naar economische en maatschappelijke impact.
Voor Verso springt één onderdeel bijzonder in het oog: de Serv stelt expliciet dat sociale innovatie en sociale ondernemingen volwaardig geïntegreerd moeten worden in het Vlaamse O&O&I-systeem. Dat is een belangrijke erkenning. Sociale ondernemingen zijn immers niet alleen gebruikers van innovatie. Ze ontwikkelen zelf nieuwe oplossingen, brengen innovatie dichter bij mensen en zorgen ervoor dat onderzoeksresultaten sneller hun weg vinden naar de praktijk. Verso hamert hier al geruime tijd op en het is fijn dat dit ook erkend wordt door de andere partners in de Serv.
Innovatie in sociale ondernemingen blijft onderbelicht
Innovatie wordt nog te vaak verengd tot technologische doorbraken, start-ups of industriële toepassingen. Maar ook in zorg, welzijn, sociale economie, maatwerk, jeugdhulp, sociaal-culturele organisaties en andere social-profitsectoren ontstaan dagelijks nieuwe concepten, processen, diensten en organisatiemodellen.
Het Serv-advies benoemt dat uitdrukkelijk. Het verwijst onder meer naar onze uitgewerkte cases rond cybersecurity in de zorg, AI in kringloopwinkels en blended dienstverlening in de jeugdhulp. Ook de sociale economie speelt een belangrijke rol in de circulaire economie, via herstel, hergebruik, recyclage en lokale jobcreatie in maatwerkbedrijven.
Voor Verso is die boodschap cruciaal: wie maatschappelijke uitdagingen wil aanpakken, moet erkennen dat innovatie ontstaat waar mensen dagelijks werken aan zorg, ondersteuning, inclusie, duurzaamheid en lokale gemeenschappen.
Sociale innovatie versnelt valorisatie
De centrale vraag in het Serv-advies is hoe Vlaanderen meer impact haalt uit onderzoek en innovatie. Net daar hebben sociale ondernemingen een bijzondere meerwaarde.
Sociale innovatie vertaalt onderzoek rechtstreeks naar praktische toepassingen: nieuwe zorgmodellen, buurtgerichte energietechnologie, community-data, armoedebestrijding, circulaire werkvormen en andere oplossingen die dicht bij burgers en gebruikers staan. Volgens de Serv zorgt dat ervoor dat onderzoeksresultaten sneller, inclusiever en breder gedragen worden.
Dat sluit nauw aan bij de sterkte van sociale ondernemingen. Zij kennen de maatschappelijke noden, staan dicht bij gebruikers en bouwen vertrouwen op in lokale gemeenschappen. Daardoor kunnen zij innovatieve oplossingen niet alleen testen, maar ook helpen opschalen en verankeren.
Gelijkwaardige toegang tot innovatiesteun
Als sociale ondernemingen volwaardige innovatieactoren zijn, moeten ze ook volwaardig toegang krijgen tot het instrumentarium dat innovatie ondersteunt.
Vandaag zijn heel wat steunmaatregelen nog te sterk afgestemd op klassieke marktlogica of technologische innovatie. Daardoor passen sociale-innovatieprojecten niet altijd goed binnen bestaande criteria, ook wanneer ze duidelijke maatschappelijke en economische meerwaarde creëren.
De Serv pleit daarom voor een gelijk speelveld in de toegang tot steunmaatregelen. Daarbij vraagt de Serv ook dat Vlaamse overheden beter gebruikmaken van de mogelijkheden binnen Europese staatssteunkaders, zoals AGVV- en DAEB-kaders, met bijzondere aandacht voor sociale ondernemingen die sneller tegen de grenzen van de-minimissteun aanlopen.
Voor Verso is dit een belangrijk signaal. Innovatie begint niet alleen vaak bij sociale ondernemingen, ze zijn cruciaal om technologie en kennis om te zetten in werkbare oplossingen voor mensen, organisaties en gemeenschappen.
Betrek sociale ondernemingen van bij de start
Verso verwelkomt dat de Serv de rol van sociale innovatie en sociale ondernemingen zo duidelijk benoemt. Dit advies bevestigt wat wij in de praktijk elke dag zien: sociale ondernemingen zijn cruciale partners in de groene en digitale transitie, in zorginnovatie, in circulaire economie en in de uitbouw van sterke lokale ecosystemen.
Daarom vraagt Verso dat de social-profitsector structureel wordt meegenomen in het Vlaamse innovatiebeleid. Niet als aparte niche, maar als volwaardige partner binnen onderzoek, ontwikkeling, demonstratie, opschaling en implementatie.
Concreet betekent dit:
- Projectoproepen en beoordelingscriteria moeten maatschappelijke valorisatie ernstig nemen.
- Samenwerking tussen sociale ondernemingen, kennisinstellingen, overheden en bedrijven stimuleren.
- Gelijkwaardige toegang tot innovatiesteun.
- Meer ruimte voor praktijkgericht onderzoek en experimenten in sociale ondernemingen.
- Een innovatiebeleid dat economische én maatschappelijke impact even waardevol vindt.
Vlaanderen zal zijn innovatieve potentieel pas ten volle benutten wanneer sociale innovatie niet langer als aanvulling wordt gezien, maar als een structureel onderdeel van het O&O&I-systeem. Sociale ondernemingen staan dicht bij de maatschappelijke uitdagingen van vandaag. Precies daarom horen ze thuis in het hart van het innovatiebeleid.
