De ene collega gebruikt dagelijks AI, de andere helemaal niet. Sommigen zien vooral tijdswinst, anderen maken zich zorgen over privacy en veiligheid. Ook bij KINA liep het gebruik van artificiële intelligentie aanvankelijk alle kanten uit. Het Groeilab efficiëntiewinst met generatieve AI van Groeilabz werd het startschot om naar één snelheid te schakelen, met een gedragen AI-beleid als motor.
“We zaten in een situatie die veel organisaties waarschijnlijk herkennen”, vertelt Marieke Van Wichelen, directeur dienstverlening van KINA, een koepelorganisatie van 26 OCMW’s in het Antwerpse. “Aan de ene kant hadden we collega’s die AI heel intensief gebruikten, aan de andere kant collega’s die het volledig afzwoeren. We zaten met heel verschillende profielen en snelheden, en tegelijk hadden we totaal geen structuur of kader.”
Voor KINA was de tijd rijp om AI niet langer aan individuele medewerkers over te laten. De organisatie wilde de mogelijke efficiëntiewinsten optimaal benutten, maar tegelijk risico’s beperken. “Welke tools kunnen we gebruiken? Welke info mogen we wel of niet ingeven? Op die en meer vragen zochten we een antwoord.”

Toevallig in Groeilabz gerold
Dat KINA daarvoor bij Groeilabz terechtkwam, was stom toeval. De bal ging aan het rollen tijdens een netwerkmoment van Zorggezind en Verso, waar Marieke lesgever Johan Desseyn (Mpiris) aan het werk zag. “Ik had al verschillende sprekers rond AI gehoord, maar Johan stak er met kop en schouders bovenuit. Hij legde heel helder uit hoe AI werkt en maakte tegelijk de link naar de praktijk. Ik was meteen geprikkeld: die moest ik bij ons krijgen.”
Marieke nam contact op met Verso met de vraag om zijn gegevens. Daar ontstond een breder gesprek. “Ze zeiden: prima, maar wat is jullie nood precies? Ze luisterden echt naar onze uitdagingen en vervolgens hebben we samen naar de best mogelijke oplossing gezocht. Ook het financiële plaatje werd meegenomen. Zo kwamen we uiteindelijk bij Groeilabz uit.”
Eerst iedereen dezelfde basis
De inspiratiesessie die Marieke voor ogen had, werd een traject. Samen met de Data Protection Officer van KINA schreef ze zich in voor het Groeilab efficiëntiewinst met generatieve AI. Ze volgden een dag opleiding over de implementatie van AI in sociale ondernemingen. Daarna kon elke organisatie een halve dag begeleiding op maat inzetten. KINA koos ervoor om Johan een inspiratiesessie te laten geven voor alle medewerkers. Dat moest vooral een gemeenschappelijk vertrekpunt creëren. “We wilden eerst iedereen dezelfde informatie geven: hoe werkt AI? Wat is veilig en wat niet? Waarvoor kun je het gebruiken?”
Voor veel medewerkers ging AI tot dan toe vooral over een mail herschrijven of een tekst samenvatten. Tijdens de sessie kregen ze een veel ruimer beeld van de mogelijke toepassingen. “Johan toonde waar echte tijdswinst kan zitten: vergaderingen uitschrijven, lange documenten doornemen, verschillende versies van regelgeving vergelijken... Naast snelheid kan je ook aan kwaliteit winnen. Iemand kan mondeling heel sterk zijn en fantastische ideeën hebben, maar moeite hebben om die gestructureerd op papier te zetten. AI kan daarbij helpen.”
Minstens even belangrijk tijdens de inspiratiesessie waren de beperkingen van AI. Hoe betrouwbaar zijn antwoorden? Wat gebeurt er met informatie die je invoert? Hoe schrijf je een goede prompt? “AI is getraind om je te pleasen, dat vond ik zelf een heel belangrijk inzicht. Als je vraagt: ‘Vind je deze mail goed?’, dan gaat die vrij snel zeggen dat je dat fantastisch hebt gedaan. Terwijl je veel meer hebt aan een vraag als: ‘Bekijk dit eens heel kritisch vanuit een juridisch standpunt’ of ‘Spreek mij eens tegen’.”
Van inspiratie naar gedragen beleid
Meteen na de inspiratiesessie van Johan organiseerde Marieke groepsgesprekken binnen KINA. Het doel: die lessen omzetten in een gedragen AI-beleid. Wat zagen haar collega’s als kansen? Waarover maakten ze zich zorgen? Wat hadden ze van KINA nodig om verder aan de slag te gaan? “Uit die gesprekken kwam heel expliciet de boodschap: geef ons een kader, zeg ons wat wel en niet mag. Dat vond ik ideaal. Op dat moment hebben we bottom-up het mandaat gekregen om een AI-beleid te schrijven.”
“Uit die gesprekken kwam heel expliciet de boodschap: geef ons een kader, zeg ons wat wel en niet mag.”
De afgelopen periode maakte Marieke dankbaar gebruik van dat mandaat. Het AI-beleid is intussen uitgerold. “Twee uitgangspunten staan daarbij centraal”, vertelt ze. “Het eerste: de mens blijft verantwoordelijk. Je geeft iets in, je krijgt iets terug en je blijft dus zelf verantwoordelijk voor het eindresultaat en wat je ermee doet. Als AI-inhoud rechtstreeks wordt overgenomen, geven we dat aan met een watermerk. We willen transparant zijn.”
“Het tweede: privacy en vertrouwelijkheid. Persoonsgegevens van medewerkers en cliënten mogen niet zomaar ingevoerd worden en informatie moet waar nodig geanonimiseerd worden. Ook spraakgebruik wordt voorlopig niet toegelaten. Voor gesprekken en vergaderingen bestaan toepassingen die rechtstreeks opnemen, transcriberen en samenvatten. We willen die efficiëntiewinst niet zomaar laten liggen, maar bekijken hoe dat veilig kan. Een stem is persoonsgevoelige informatie. Zeker met stemmen van cliënten willen we heel voorzichtig omgaan. Onze DPO is momenteel bezig met een analyse van mogelijk interessante tools. Het beleidsdocument bevat een lijst van goedgekeurde toepassingen, vandaag staat daarop alleen Copilot via het werkaccount.”
De keuze om de DPO van bij de start mee te nemen, bleek belangrijk. “Ik kijk misschien sneller naar tijdswinst en kwaliteit voor medewerkers. Zij kijkt vanuit informatieveiligheid: is dit veilig en voldoen we aan de wetgeving? Die twee perspectieven samen hebben ons beleid veel sterker gemaakt.”
Dit is pas het begin
Het bottom-upproces maakt volgens Marieke dat de nieuwe regels intern voorlopig geen weerstand oproepen. Ook in de toekomst wil ze de vinger aan de pols houden. “De eerste reacties zijn heel positief, maar we staan pas aan het begin. De volgende stap ligt al vast: binnenkort organiseren we een praktijkgerichte opleiding voor onze medewerkers. Ik ben heel benieuwd hoe AI de komende jaren verder zal evolueren. We zullen ons beleid constant moeten evalueren en bijsturen, het kan er volgend jaar al helemaal anders uitzien.”