Steeds meer eigenaars van familiebedrijven overwegen om bij de overdracht van hun onderneming te kiezen voor een formule waarbij het bedrijf waar ze zolang in hebben gewerkt ook nadien volgens hun wensen wordt voortgezet. Steward-ownership, biedt hiervoor een oplossing, zegt Peter Depauw.
Peter Depauw is ambassadeur voor het steward-ownership in België. Op de governance summit van De Bestuurder op 29 mei 2026 in Vestar in Antwerpen wil hij de derde weg voor een bedrijfsovername tonen. “Hij verdient een plaats naast de klassieke twee overdrachtsformules: een overdracht binnen de familie of een verkoop aan een externe partij.”
Een andere kijk op eigendom
Depauw: “Bij steward-ownership kijken we anders aan tegen het begrip eigendom. In een klassieke situatie worden de erfgenamen of de kopers de nieuwe eigenaars, waarbij ze het volledig beschikkingsrecht over de onderneming krijgen. Bij steward-ownership is dat volle eigendomsrecht niet langer overerfbaar of te koop. De erfgenamen of de kopers bepalen niet langer meer de missie van de onderneming. De controle daarop ligt er in handen van steward-owners of rentmeesters. Zij waken over de missie en de continuïteit van de onderneming.” Dit is het eerste principe van ‘Zelfbeschikking’.
Het tweede principe is dat winst de missie kan dienen. Er moeten mechanismen bepaald worden zodat op lange termijn het merendeel van de winsten kunnen terugvloeien naar de missie zelf. Voor de aandeelhouders komt het erop aan dat ze een fair share krijgen in de opbrengsten van de onderneming. Het gaat daarbij niet langer meer over hoeveel mogelijk is, maar hoeveel genoeg is. Bij een onderneming dat voor steward-ownership kiest is de verdeling tussen stemrecht en winstrecht een bepalend kenmerk.
Cruciaal aan steward-ownership is dat deze twee principes worden ingekapseld in het juridisch DNA van de onderneming. Zo wordt de onderneming onafhankelijk en missiegedreven ‘by desgin’.
Volgens Depauw heeft steward-ownership zo twee belangrijke eigenschappen en voordelen. Het laat vooreerst een onderneming toe om op lange termijn te denken en te handelen, zonder te moeten sturen op het creëren van aandeelhouderswaarde op korte termijn. En het is blijvend onafhankelijk. Belangrijke beslissingsrechten zitten voor eens en voor altijd bij sterk verbonden mensen en niet bij eigenaars die soms vanop duizenden kilometers afstand toekijken.
Veel belangstelling
Depauw: “Veel ondernemingen handelen al in de geest van steward-ownership. Het komt er nu op aan om die ook juridisch te gaan verankeren zodat het model zowel in goede als in minder goede tijden overeind blijft.
Sinds 2016, toen het in Duitsland aan de oppervlakte kwam, wint het steward-ownership ook steeds meer terrein. Naast historische voorbeelden zijn het niet alleen kleine idealistische startups of familiebedrijven. Ook grotere organisaties zoals Ecosia, Patagonia, Signal, Carlsberg, The Guardian, Bosch, Efteling, Orval en Novo Nordisk kozen er al voor. Wereldwijd wordt hun aantal al geschal op 2.000 à 5.000.
Depauw: “De potentiële interesse is ook groot. 40% van de Europese kmo-bedrijfsleiders willen niet zomaar een klassieke exit door een verkoop aan erfgenamen of derden. Steward-ownership kan dan een keuze zijn. In Nederland en Duitsland, waar de regeringen ook beslisten om nieuwe juridische vormen te creëren, spreekt men trouwens al van familiebedrijf 2.0.”
België hinkt achterop
België loopt momenteel nog achter op Nederland, Duitsland en Zwitserland. “Daar proberen we nu iets aan te doen. Anderhalf jaar geleden hebben we een vzw opgericht om het hier te propageren. Qua historische voorbeelden zijn er in België enkel maar 4 trappistenbrouwerijen. Nu zitten we aan acht ondernemingen die de beslissing namen, gaande van een informaticabedrijf, familiebedrijven in de zesde generatie tot start-ups.”
Depauw: “Juridisch is het mogelijk om de controle over een onderneming volledig bij een vzw en een stichting onder te brengen. Die beheert dan 100% van de aandelen met enkel stemrecht.
Is het niet eenvoudiger om alles gewoon vast te leggen in de statuten van de onderneming? “Op zich kan dat, maar een afzonderlijke structuur biedt toch meer garantie om de principes in stand te houden en onafhankelijk te kunnen blijven bij een poging tot overname. Het komt er ook op aan om de afspraken sterk genoeg te maken. Kijk maar naar de ervaringen bij het ijsmerk Ben & Jerry’s nadat het bij Unilever belandde. Ondanks veel beloftes moesten ze uiteindelijk toch pivoteren naar de belangen van de aandeelhouder.”
Minstens even goed
Deens onderzoek leert intussen dat de betrokken ondernemingen meer worden gedragen door hun werknemers en hun klanten en dat ze het financieel minstens zo goed doen, ook al is winst op zich geen doel, maar een middel om de missie voort te zetten.
Depauw: “Belangrijk is ook dat oprichters ook wel financiële rechten kunnen bezitten, al zijn die rendementen begrensd in bedrag of tijd. Zij kunnen dus niet eindeloos cashen bij de verkoop van de onderneming, wat ook hier het handelen op korte termijn moet afremmen.”
Ondernemingen worden zo veerkrachtiger en kunnen koers houden, ook in tijden van economische onzekerheid.
“Dat biedt dus investeringsopportuniteiten voor onder meer family offices en ESG-fondsen”, aldus nog Depauw.
Dit interview is – met toestemming – overgenomen van netwerkorganisatie De Bestuurder. Peter Depauw licht de fundamenten achter steward-ownership voor op de governance summit van De Bestuurder op 29 mei 2026 in Antwerpen. Wil je erbij zijn? Schrijf je in op www.governancesummit.be.
